Etnologija
Viševekovna preplitanja slovenskih, ugro-finskih i germanskih naroda na području Panonske nizije i Podunavlja dovela su do zajedničkog života brojnih etničkih grupa na današnjoj teritoriji Vojvodine – Srba, Mađara, Slovaka, Rumuna, Rusina, Hrvata, Nemaca i drugih. U istorijskom razvoju svi narodi su sačuvali i određene posebnosti – običaje, narodnu nošnju i slično.
Trem, Boljevci, prva polovina 19. veka
Predmeti izloženi na stalnoj postavci na slikovit i uverljiv način govore o čoveku sa prostora Vojvodine, o njegovom prirodnom, kulturnom i društvenom razvoju tokom 19. i 20. veka. Polazeći od činjenice da se narodna kultura stvara vekovima i pod različitim kulturnim uticajima, postavku čine one teme koje su samo jezgro narodne kulture Vojvodine: narodna arhitektura, poljoprivreda, tkanje, ćilimi, uređenje kuće, običaji i narodne nošnje.
Planski razvoj i oblikovanje vojvođanskog sela, od razbijenog do ušorenog tipa, bilo je propisano administrativnim aktima i izrazito se razvilo u vreme habzburških kolonizacija.
U cilju boljeg razumevanja teme, izloženi su planovi ušoravanja naselja i planovi kuća, zatim alatke za izradu trščanog krova, fasadni ukrasi i njihovi kalupi. Najupečatljiviji predmet predstavlja deo trema iz prve polovine 19. veka koji je pronađen u Sremu.
Drveni plug, Dolovo, 19. vek
Prirodni uslovi vojvođanske ravnice pružali su velike mogućnosti za razvoj zemljoradnje, stočarstva i ribolova.
Preslice, ručne, 1797-1956.
Izložene su alatke za okopavanje, setvu i žetvu useva, delovi čobanske odeće, pastirski pribor i zaprežna oprema. Istaknuto mesto zauzima drveni plug sa kolečkama i jarmom iz 19. veka.
Porodične potrebe za tekstilom zadovoljavane su uglavnom u okviru domaćinstva, tako da je tkačka radinost bila izuzetno razvijena kod Srpkinja, Rumunki i Šokica. Istovremeno je zanatska tkačka delatnost bila razvijena kod Slovaka i Mađara.
Na izložbi se može pratiti proces tkanja, od pripreme pređe do finalnih proizvoda, mogu se videti upotrebne alatke: makaze za strižu, trlice, grebena, preslice, vretena, motovila itd.
Da bi se značaj tkanja u porodici još više istakao, na postavci je izložen razboj iz Stapara koji se smatrao jednim od najvećih tkačkih centara domaće radinosti kod nas. U lepotu ćilima, izbor ornamenata i boja posetilac izložbe može da se uveri posmatrajući predmete iz 19. veka koji su tkani tradicionalnim tehnikama, klečanom i tehnikom čunkanja.
Ikona na staklu, Srbi, Pećinci, oko 1880.
Na uređenje seoskog enterijera u Vojvodini presudnu ulogu imalo je imovinsko stanje vlasnika, ali i etnička i verska pripadnost. Naime, razvoj osnovne trodelne kuće – soba, kuhinja, ostava – u soba, kuhinja, soba – prvenstveno je zahtevao novac za preuređenje, dok su raspored i funkcija postojećeg nameštaja ostajali isti.
Bokalčići za vino, Senta, početak 20. veka
Kako bi se dobila što potpunija slika o uređenju enterijera, izložen je nameštaj za odlaganje odeće, za spavanje i sedenje, posteljina, ponjave, pribor za osvetljenje, ikone na staklu. Tradicionalna kuhinja predstavljena je arhaičnim primercima posuđa od keramike, metala i drveta, dok je posebno mesto dato priboru za mešenje i pečenje hleba.
Bogatstvo duhovnog i društvenog života stanovnika Vojvodine prikazano je običajima porodičnog ciklusa – svadba, rođenje, detinjstvo i smrt. Izloženi su svadbeni štapovi, deverski peškir, čutura, kolevka sa opremom, dečije igračke, pokrov, peškir za krst, bosiljkača i drugi predmeti.
Kapa zlatara, Srbi, Vračev Gaj, 1896.
Narodne nošnje na stalnoj postavci grupisane su prema tipologiji koja se razvila kao posledica različitih kulturno-istorijskih uticaja i klimatskih odlika Panonske nizije. Osnovni tip nošnje u Vojvodini je tzv. panonski, koji se odlikuje širokim odevnim predmetima od belog lanenog, kudeljnog ili pamučnog platna.
Toke, Srbi, Novi Bečej, kraj 19. veka
Na ovaj tip odeće nadovezuju se karpatsko-stepski uticaji koji su prisutni u obliku suknenih i krznenih odevnih predmeta.
Srednjeevropski tip nošnje u Vojvodini razvija se kao posledica planskog naseljavanja stanovništva iz različitih oblasti srednje Evrope. Oni sa sobom donose industrijske tkanine i nove krojeve odeće.
"Sećanje na stari kraj" je moto segmenta stalne postavke na kojem su izložene nošnje stanovništva kolonizovanog posle Prvog i Drugog svetskog rata.
(LJiljana Trifunović)