Dobrotvorna zadruga Srpkinja Novosatkinja u zbirci Muzeja Vojvodine

.

0
0
0
s2sdefault

U društvenom životu Vojvodine, značajno mesto imale su razne organizacije i udruženja, koja su se u velikom broju osnivala od druge polovine 19. veka. Oni su imali nacionalni, staleški, strukovni ili humanitarni karakter, a u osnovi su gotovo svi imali za cilj – očuvanje nacionalnog identiteta. To se pre svega odnosi na organizacije koje su osnivali pripadnici manjinskih naroda u Austrougarskoj monarhiji. Iako su žene krajem 19. veka još uvek bile na marginama društvenih zbivanja, to je vreme kada se sve više povećavao i broj ženskih udruženja, na prostoru Vojvodine, koja su sve glasnije najavljivala početak ženskog pokreta.

Organizovanog pokreta Srpkinja na ovom prostoru nije bilo sve do 1862. godine, kada je u Novom Sadu osnovan Odbor Gospođa Novosadskih, koji će 1880. prerasti u Dobrotvornu zadrugu Srpkinja Novosatkinja. Novosadski odbor, je bio sastavljen od supruga i kćeri istaknutih ličnosti iz političkog, kulturnog i javnog života kao što su: Jaša Tomić, Jovan Subotić, Đorđe Natošević, Mihajlo Polit Desančić, Arkadije Varađanin i drugi. Upravo u kući jednog od njih, dr Đorđa Natoševića, ponikla je ideja da se osnuje Dobrotvorna zadruga Srpkinja Novosatkinja. Veliku podršku pri osnivanju, ali i u budućem radu ovoj organizaciji pružio je Arkadije Varađanin, koji je od 1886. uređivao njeno glasilo - Ženski svet. Do 1911, to je bio jedini nacionalni ženski list štampan izvan Srbije. Od svog osnivanja pa sve do 1914. godine, Zadruga je imala humanitarni karakter i njen rad je bio usmeren na pružanje materijalne i moralne pomoći svima onima kojima je ona bila neophodna, a posebnu brigu je vodila o ženama. Zato je organizovala razne dobrotvorne akcije sa ciljem prosvećivanja ženskog dela omladine putem raznih kulturnih sadržaja, organizovanja raznih kurseva i tečajeva za devojke i žene i dr. Već 1884. godine  Zadruga je organizovala u Novom Sadu veliku Izložbu narodnih i veštačkih rukotvorina Srpkinja, na kojoj su izlagale ženske zadruge iz 104 opštine u Monarhiji i pet opština iz Bosne i Hercegovine. Od kulturnih manifestacija su naročito bili popularni balovi koje je Dobrotvorna zadruga Srpkinja Novosatkinja organizovala u Dunđerskovom pozorištu (bašta današnjeg hotela „Vojvodina“), od 1895, sve dok ono nije izgorelo (1928).

Veliku pomoć je Zadruga pružila srpskim ranjenicima u srpko-bugarskom ratu (1885). Tokom Prvog svetskog rata aktivnosti Dobrotvorne zadruge Srpkinja Novosatkinja su bile naročito izražene, a posebno je značajna bila njena bolnica, koja je radila do kraja rata.

Stvaranjem Kraljevine Srba Hrvata i Slovenaca i prisajedinjenjem Vojvodine Srbiji (1918), stvoreni su potpuno drugačiji uslovi za razvoj kulturnog i društvenog života u Vojvodini. Nove prilike su gotovo potpuno izmenile i rad Dobrotvorne zadruge Srpkinja Novosatkinja, jer je čuvanje nacionalnog identiteta sada preuzela država, a Zadruga je mogla da se bavi isključivo humanitarnim radom. Akcenat njene delatnosti bio je na obrazovanju žena, posebno siromašnih devojaka, te je u tom cilju osnovala dva fonda: Arkadija Varađanina (1922) i Ženske zanatske škole (1924). Kako bi došla do sredstava za svoje humanitarne aktivnosti, periodično je organizovala svoje čuvene balove na koje su njene članice i učenice dolazile obučene u narodne nošnje slovenskih naroda, izražavajući tako jedinstvo svih jugoslovenskih naroda.

Nakon Drugog svetskog rata, rad Dobrotvorne zadruge Srpkinja Novosatkinja, bio je zabranjen.

Jedan deo materijala, koji svedoči o radu ove značajne ženske organizacije, preuzeo je Muzej Matice srpske (1946), a danas se on čuva u Muzeju Vojvodine.

Ljubica Otić, muzejska savetnica - istoričarka