Hrana kao deo kulturnog nasleđa

.

Postavljena trpeza za badnje veče

Ishrana je, kao značajan elemenat kulture, klasična etnološko-antropološka tema.

U savremenom društvu ishrana je važan deo načina života, oznaka ličnog identiteta i životnog stila. Pripremanje, prezentovanje i konzumiranje, ili pak odsustvo određene hrane, koriste se da obeleže vreme, ustanove društveni identitet i iskažu simbolički smisao ponašanja. Hrana se koristi kao simbol u religiji, kao i u drugim situacijama u kojima se iskazuje i potvrđuje identitet i svest o pripadanju zajednici.

Rimska zdela – Terra Sigillata

.

Rimska zdela tipa tera sigilata

Na stalnoj postavci Muzeja Vojvodine izložen je, između ostalog, jedan izuzetan nalaz posude tipa tera sigilata (po tipologiji Dragendorf 37), sa reljefno izvedenim ljudskim i životinjskim predstavama (lavovi, psi, ptice i panter). Pronađena je na lokalitetu Duboki Do (atar sela Čortanovci na Fruškoj gori) u jednom spaljenom grobu sa bogatim prilozima – delovima lampe, staklenim balsamarijumom i bronzanim okovima kutije (scrinium). Ovaj grobni nalaz datovan je u vreme Antonina, rimske dinastije koja je vladala u periodu od 96. do 192. godine.

Počasna baza cara Valerijana – Priča o dva car(stv)a

.



                            

 

 Krajnji levi spomenik u dvorištu Muzeja Vojvodine, otkriven je u XVIII veku na području Titela. Najverovatnije je nastao (i bio postavljen) u rimskom utvrđenju Akuminkumu, današnjem Starom Slankamenu. Izrađen je od krečnjaka u obliku kvadra visine dva metra, i, pored očiglednih lomova i tragova zuba vremena, na njegovoj gornjoj površini primetna su dva intrigantna udubljenja, koja ne izgledaju kao obična naknadna oštećenja. Natpis sa prednje stranice, dobro očuvan, saopštava nam kakav je spomenik u pitanju, odnosno kada je i za koga podignut.

Janko Šafarik – Slovak koji je radio na utemeljenju srpske muzeologije, numizmatike i bibliotekarstva

.

 

 Janko Šafarik je rođen 14. novembra 1814. godine u mađarskom mestu Kiš Kerešu u uglednoj slovačkoj evangeličkoj porodici. Njegov otac Jan bio je bogati zemljoposednik i stariji brat čuvenog slaviste Pavela Jozefa Šafarika. Osnovnu školu Janko je završio u rodnom mestu, da bi 1821. nastavio sa školovanjem u Novom Sadu kod strica, Pavela Jozefa Šafarika, koji je u to vreme radio kao direktor srpske gimnazije. Nakon završetka gimnazije Janko odlazi u Požun, današnju Bratislavu, na studije prava i filozofije. Već 1832. godine napušta Požun i odlazi u Peštu gde upisije medicinu. Dve godine kasnije prelazi na bečki univerzitet, gde 1838. godine stiče zvanje doktora medicinskih nauka. Posle toga je oko godinu dana boravio u Pragu gde se, u krugu svoga strica i drugih čeških naučnika bavio arheologijom i slavističkim studijama. U to vreme je napisao nekoliko rasprava koje su se odnosile na južnoslovenske pisce. Nakon Praga ponovo odlazi u Peštu gde radi kao lekar, a zatim  i u rodni Kiš Kereš, gde nakon očeve smrti brine o imanju.   

Ugarski bakarni skifat

.

Bakarni novac skifatne (čankaste) forme kovao je ugarski kralj Bela III (1172-1196), najverovatnije u spomen ceremonije krunisanja koja je obavljena 13. januara 1173. godine. Na aversu natpis SANCTA MARIA i Bogorodica sa svetiteljskim vencem drži u levici Hrista, a u desnici žezlo. Na reversu su dve vladarske figure na prestolu između kojih i natpis REX BELA – REX STS. Na ovom novcu je prvi put prikazan dvostruki krst, koji se kasnije prikazuje sve češće, a postaje i deo nacionalnog grba. Oblik novca je karakterističan i ima analogiju u romejskom (vizantijskom) novcu 12. veka. Većim delom 12. veka je na ovim prostorima besneo rat kao posledica mešanja romejskog cara Manojla I Komnena u borbe za vlast u Ugarskoj. Godine 1164. došlo je do primirja i tada je princ Bela, brat kralja Stefana III, pošto je priznat za prestolonaslednika i dodeljena mu na upravu Hrvatska i Dalmacija, poslat u Carigrad. Značaj koji je romejski car Manojlo I pridavao ugarskom pitanju, vidi se po tome što je rešio da princa Belu, naslednika ugarske krune, proglasi za svoga prestolonaslednika, da bi tako pripremio spajanje Ugarske sa Romejskim carstvom (Vizantijom). Princ je u Carigradu nazvan Aleksije, oženjen je carevom kćerkom i proglašen despotom. Ta titula je do tada pripadala samom caru, a od tada je dobila karakter posebne titule, koja je dolazila odmah posle titule cara (vasilevsa). Postoje i mišljenja da je princ bio samo veren sa carevom ćerkom i kada se caru rodio sin, car Manojlo je promenio plan, koji je izazvao u carevini veliko nezadovoljstvo, te je Belu oženio Anom, sestrom svoje druge supruge. Posle smrti ugarskog kralja Stefana III, Manojlo je uspeo da svoga štićenika i člana familije proglasi za ugarskog kralja i time stavi Ugarsku pod romejski uticaj. Bela se morao obavezati da će za sva vremena biti prijatelj Romejskog carstva i vladati kako caru odgovara.

Ova vrsta novca skifatne, čankaste forme nije bila deo redovnih emisija i imala je memorijalni karakter obeležavanja krunisanja kralja, koji je postao srodnik romejske carske porodice – venčanjem sa carskom princezom, čime je dobio status „sina vasilevsa“. Time je svojoj državi obezbedio visoko mesto u romejskoj hijerarhiji država i vladara, priznajući na taj način idealni primat romejskog cara. Simbolika čankaste forme ovog novca nalik na romejski novac asocira, kao i kupole crkava, na nebeski svod, označava vaseljenu na čijem vrhu (aversu) su prikazani Hristos Pantokrator, Bogorodica Zastupnica ili arhanđel Mihajlo – onostrane sile koje vladaju vaseljenom dok su ispod nebeskog svoda (na reversu) „sa ove strane“ na zemlji prikazani uzvišeni svetovni vladari, familijarno povezani sa jedinim vladarima blagoslovenim od Boga – po rimskoj - romejskoj doktrini, koji tim srodstvom dobijaju pravo na svoju blagoslovenu vladavinu – potvrđenu krunisanjem od strane Hrista, Bogorodice ili ugodnika Božjih, vladarskih patrona.

Ova vrsta novca je bila u opticaju samo na teritoriji Ugarske. Poznate su srpske i bugarske emisije skifatnog čankastog novca kovane u istim prilikama krunisanja srpskih i bugarskih vladara carskih, romejskih zetova. Samo je srpski i bugarski novac tog tipa kovan sa romejskim kalupima što ovde nije slučaj. Muzej ne raspolaže pomenutim emisijama.

Dalibor Nedvidek, muzejski savetnik – numizmatičar