Racija

.

0
0
0
s2sdefault
Proglas episkopa bačkoj Irineja objavljen
u vreme sprovođenja racije u južnoj Bačkoj

Racija sprovedena u južnoj Bačkoj i Novom Sadu tokom januara 1942, od strane pripadnika mađarske okupacione vojske i policije, predstavlja jedan od najmasovnijih ratnih zločina u okupiranoj Vojvodini i Jugoslaviji za vreme Drugog svetskog rata. Žrtve su bile meštani Čuruga, Žablja, Mošorina, Đurđeva, Gospođinaca, Titela, Vilova, Gardinovaca, Loka, Šajkaša, Temerina, Srbobrana, Bečeja i Novog Sada. O događajima su bili obavešteni, ne samo neposredni organizatori iz rukovodstva okupacione vojske i policije, već i regent Mikloš Horti i tadašnji predsednik vlade Laslo Bardoši.

Proglas objavljen od strane okupacionih vlasti
u vreme sprovođenja racije u Novom Sadu

Kao povod za počinjenje masovnog zločina iskorišćen je sukob u Žabaljskom ritu između boraca Šajkaškog partizanskog odreda i jedne izviđačke jedinice. Nakon što su u kratkotrajnoj borbi partizani razbijeni, mađarske oružane snage su opremljene oklopnim vozilima i tenkovima otpočele „akciju čišćenja“, sa izgovorom da guše nepostojeći ustanak u južnoj Bačkoj.

Racija u Novom Sadu, Miletićeva ulica, januar 1942. godine

U periodu od 4. januara, kada je racija otpočela u Čurugu, pa do 29. januara, kada je izvršen pokolj u Bečeju, ubijeno je oko 4.000 civila. U selima južne Bačke ubijanje je trajalo dve nedelje, dok je u Novom Sadu „akcija čišćenja“ potrajala tri dana – od 21. do 23. januara. Prema poimeničnom popisu žrtava, među nastradalima je 2.578 Srba, 1.068 Jevreja, 64 Roma, 31 Rusin i 21 Mađar. Među žrtvama je bilo i 927 žena i 477-oro dece. O razmerima počinjenog ratnog zločina svedoči podatak da je za samo nekoliko dana nastradala približno 1/10 stanovništva Čuruga i Žablja.

Racija u Novom Sadu, Miletićeva ulica, januar 1942. godine

Većina direktnih naredbodavaca odgovornih za organizovanje racije je nakon rata izručena Jugoslaviji i zatim osuđena na smrt. Načelnik generalštaba mađarske vojske general Ferenc Sombathelji je streljan u Petrovaradinu, general Ferenc Feketehalmi-Cajdner je javno obešen u Žablju, a generali Jožef Graši i Marton Zeldi su javno obešeni u Novom Sadu.

U Zbirci fotografija Odeljenja savremene istorije Muzeja Vojvodine nalaze se fotografije nastale za vreme sprovođenja racije u Novom Sadu, na kojima se vide počinioci i njihove žrtve, i koje su najčešće korišćene u javnosti kao svedočanstvo tragičnih događaja. U Muzeju se čuva i niz plakata, proglasa i dokumenata iz tog vremena.

Dr Aleksandar Horvat, kustos – istoričar